تاریخ: ۹ اسفند ۱۴۰۲
نقرس نوع دردناکی از آرتروز است. زمانی که اوریک اسید اضافی در بدن وجود داشته باشد، ممکن است کریستال های نوک تیزی در شست پا و دیگر مفاصل ایجاد شوند که منجر به تورم و درد خواهند شد. نقرس با کمک دارو و تغییر در رژیم غذایی و سبک زندگی قابل درمان است.
همه چیز درباره نقرس
پزشکان نقرس را جزء زیرمجموعههای آرتروز دستهبندی میکنند که متشکل از یک طیف گسترده از بیماریها و درد مفاصل میشود. انواع مختلف آرتروز ممکن است باعث التهاب مفصل گردند، در حالیکه برخی دیگر این تأثیر را ندارند. نقرس یک نوع شائع از آرتروز التهابی است که بهوسیله کریستالهای اوریک اسید ایجاد میشود.
مفاصل درگیر با نقرس
نقرس باعث درد و تورم در یک یا چند مفصل شما ازجمله زانو، مچ پا، مچ دست، کف پا، کف دست و آرنج خواهد شد ولی بیشتر انگشت شست پا را درگیر می کند.
علت بروز نقرس
بدن انسان در فرآیند تجزیه مواد شیمیایی به نام پورینها، که در برخی از غذاها و نوشیدنیها وجود دارند، اوریک اسید تولید میکند. این ترکیب از طریق کلیهها و ادرار از بدن دفع میشود.
گاهی اوقات ممکن است بدن مقدار زیادی اوریک اسید تولید کند یا کلیهها توان دفع کافی آن را نداشته باشند. زمانی که سطح اوریک اسید در بدن افزایش مییابد و به اصطلاح بدن دچار هایپراوریسمی میشود، ممکن است کریستالهای اوریک اسید در مفاصل جمع شوند. این کریستالهای تیز و سوزنمانند باعث ایجاد نقرس میشوند. البته، بسیاری از افراد با سطح بالای اوریک اسید به نقرس مبتلا نمیشوند.
عوامل خطر نقرس
نقرس می تواند هر کسی را درگیر خود کند. این بیماری معمولاً در مردان زودتر از زنان بروز پیدا می کند و بروز آن در زنان بعد از یائسگی خواهد بود. احتمال بروز نقرس در مردان به دلیل بالاتر بودن سطح اوریک اسید، سه برابر بیشتر خواهد بود. زنان بعد از یائسگی به این سطح از اوریک اسید خواهند رسید.
احتمال بروز نقرس در موارد زیر بیشتر خواهد بود:
- چاقی یا اضافه وزن شدید
- نارسایی احتقانی قلب
- دیابت
- سابقه خانوادگی نقرس
- فشار خون
- بیماریهای کلیوی
- رژیم غذایی با مقادیر زیاد پروتئین حیوانی
- مصرف زیاد الکل
- مصرف قرصهای دیورتیک یا ادرار آور
انواع و مراحل نقرس
بیماری نقرس مراحل مختلفی خواهد داشت.
هایپراوریسمی بدون علامت
ممکن است سطح اوریک اسید در فرد بالا رفته ولی هیچ علامتی وجود نداشته باشد. در حالی که این مرحله نیاز به درمان نخواهد داشت، سطح بالای اوریک اسید در خون می تواند باعث آسیب بافتی شود. درنتیجه پزشک از شما خواهد خواست تا عوامل ایجاد کننده این مشکل را برطرف کنید.
نقرس حاد
این مرحله زمانی ایجاد می شود که کریستال های اورات به طور ناگهانی باعث ایجاد التهاب و درد شدید می شوند. این حملات نقرس ممکن است بین ۳ روز تا ۲ هفته طول بکشند. وارد شدن استرس به بدن و مصرف الکل زیاد می توانند باعث بروز این مشکل شوند.
فاصله بین حملات نقرس
در بین حملات مختلف نقرس فاصله های بدون علامتی وجود دارند. با پیشرفت بیماری این فواصل کوتاه تر خواهند شد. تجمع کریستالهای اورات در این فواصل نیز اتفاق می افتد.
نقرس توفوسی مزمن
نقرس توفوسی مزمن ناتوان کننده ترین نوع این بیماری بوده که باعث آسیب دائمی به مفاصل و کلیه ها می شود. در این مرحله فرد ممکن است به آرتروز مزمن دچار شده و این بیماری نواحی خنک تر بدن مثل مفاصل انگشتان را درگیر کند. نقرس توفوسی معمولاً پس از سال ها حملات حاد این بیماری ایجاد می شود و بروز آن در افرادی که درمان مناسب دریافت می کنند نادر است.
نقرس کاذب
یکی از عارضه هایی که به سادگی با نقرس اشتباه گرفته می شود تجمع کلسیم پیروفسفات یا نقرس کاذب است. علائم این بیماری بسیار شبیه به نقرس بوده ولی حملات آن معمولاً شدت کمتری دارند. تفاوت اصلی بین نقرس و نقرس کاذب وجود کریستال های کلسیم پیروفسفات به جای اورات است. درمان نقرس کاذب متفاوت خواهد بود.
علائم و نشانه های نقرس
حملات نقرس به طور ناگهانی شروع شده و ممکن است روزها و هفته ها طول بکشد. پس از این حملات دوره های طولانی بی علامتی – هفته ها، ماه ها و سال ها – وجود خواهند داشت. نقرس معمولاً یک مفصل را درگیر می کند و بیشتر از همه در انگشت شست پا دیده می شود. پس از آن دیگر انگشتان پا، مچ پا و زانو درگیر این بیماری می شوند.
علائم مفصل درگیر:
- درد معمولاً شدید
- تورم
- قرمزی
- گرما
برخی از افراد به طور مداوم متحمل حملات نقرس میشوند در حالی که برخی دیگر سالها بدون علامت خواهند بود. اگر نقرس درمان نشود ممکن است حملات آن بیشتر و طولانیتر شوند. حملات نقرس ممکن است یک مفصل را چندین بار درگیر کرده و یا در مفاصل مختلف بروز پیدا کنند.
آزمایشات و تشخیص نقرس
اگر دچار درد شدید و ناگهانی مفصل شدید لازم است به پزشک خود مراجعه کنید. پزشک احتمالاً شما را به متخصص روماتولوژی که در زمینهی نقرس و دیگر انواع آرتروز تخصص دارد ارجاع خواهد داد.
پزشکان برای تأیید نقرس موارد مختلفی را در نظر می گیرند:
- علائم: پزشک از شما خواهد خواست تا علائم خود را شرح دهید. همچنین در مورد دفعات بروز و مدت زمان علائم از شما سؤال خواهد شد.
- معاینه فیزیکی: پزشک مفاصل درگیر را از نظر تورم، قرمزی و گرما بررسی خواهد کرد.
- آزمایش خون: می توان سطح اوریک اسید در خون را اندازه گیری کرد.
- تصویربرداری: ممکن است تصویربرداری با اشعه ایکس، سونوگرافی یا اسکن MRI برای شما درخواست شود.
- آسپیراسیون: ممکن است پزشک با استفاده از سوزن مقداری از مایع مفصلی شما را بکشد. سپس با استفاده از میکروسکوپ میتوان این نمونه را از نظر وجود کریستالهای اوریک اسید (برای تأیید نقرس) و یا عوامل دیگر (مثل باکتری ها یا کریستال های دیگر) مورد بررسی قرار داد.
درمان نقرس
درد ناشی از حمله نقرس معمولاً در عرض ۳ تا ۱۰ روز بهتر می شود ولی در صورت درمان نقرس این دوره کوتاه تر خواهد بود. اگر فکر می کنید این بیماری را دارید، به پزشک خود مراجعه کنید. تست های مختلف می توانند وجود این بیماری یا مشکلات دیگر مثل عفونت را تشخیص دهند.
در مورد داروهای مفید برای نقرس با پزشک خود مشورت کنید. داروهای به کار رفته به توانایی کلیههای شما، عوارض جانبی احتمالی و بیماریهای زمینهای دیگر بستگی خواهند داشت.
دارودرمانی برای نقرس
داروهای نقرس از دو طریق نقش خود را ایفا خواهند کرد: کاهش درد در حین حمله نقرس و کاهش تجمعات اوریک اسید که این بیماری را ایجاد کرده اند.
داروهای بدون نسخه
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی میتوانند در کاهش درد و تورم مفاصل حین حمله نقرس مؤثر باشند. این دسته از داروها شامل ایبوپروفن و ناپروکسن میشود. مصرف این داروها در ۲۴ ساعت اول حمله میتواند به کاهش مدت زمان حمله کمک کند. همچنین، استفاده از یخ، استراحت، و بالا نگه داشتن مفصل نیز از روشهای دیگر جهت تسکین درد میباشد.
کلشی سین
کلشی سین به عنوان داروی اصلی درمان نقرس شناخته میشود که از تشکیل کریستالهای اورات در بدن جلوگیری میکند. مصرف این دارو در زمان ابتدایی از شروع علائم حاد نقرس، به طور معمول منجر به کاهش درد و تورم به حد زیادی خواهد شد. کلشی سین برخی از موارد به صورت روزانه و به منظور پیشگیری از حملههای آتی نیز تجویز میشود.
هرچند که کلشی سین میتواند موثر باشد، اما ممکن است باعث عوارض جانبی مانند تهوع، استفراغ و اسهال شود. این دارو به عنوان گزینهای معمولاً برای افرادی که از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی استفاده کردند اما نتواستهاند به دلیل عوارض جانبی از آنها استفاده کنند، تجویز میشود.
کورتیکواستروئیدها
کورتیکواستروئیدها تأثیر زیادی بر کاهش التهاب خواهند داشت. می توان این داروها را به طور مستقیم به مفصل درگیر تزریق کرد. مصرف طولانی مدت این داروها می تواند عوارض خطرناکی مثل موارد زیر داشته باشد:
- دیابت
- پوکی استخوان
- فشار خون
- آب مروارید
- افزایش خطر عفونت
- مرگ بافت استخوانی (نکروز آواسکولار) در مفاصل ران و شانه
به همین دلیل این داروها عموماً توسط افرادی که نمیتوانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و یا کلشی سین مصرف کنند به کار گرفته میشوند. کورتیکواستروئیدهای مورد استفاده برای نقرس عبارتاند از:
- دگزامتازون
- متیل پردنیزولون
- پردنیزولون
- پردنیزون
- تریامسینولون
مهارکننده های گزانتین اکسیداز
مهارکننده های گزانتین اکسیداز می توانند مقدار اوریک اسید تولید شده در بدن را کاهش دهند. البته این داروها ممکن است در زمان شروع مصرف باعث حمله حاد نقرس شوند. همچنین مصرف این داروها در زمان حملهی نقرس می تواند باعث تشدید علائم شود. به همین دلیل افراد مبتلا به نقرس در زمان شروع این داروها برای مدت کوتاهی نیز کلشی سین مصرف می کنند.
ازجمله عوارض این دارو میتوان به راش پوستی و تهوع اشاره کرد.
دو مهارکنندهی گزانتین اکسیداز برای درمان نقرس به کار میروند:
- آلوپورینول
- فبوکسوستات
پروبنسید
پروبنسید دارویی است که به کلیه ها در دفع مؤثر اوریک اسید کمک می کند. ازجمله عوارض این دارو می توان به راش پوستی، ناراحتی های گوارشی و سنگ کلیه اشاره کرد.
فیزیوتراپی برای نقرس
موارد مزمن نقرس می توانند از درمان های فیزیوتراپی سود ببرند. فیزیوتراپیست با ارزیابی کامل بیمار موارد زیر را مشخص خواهد کرد:
- مفاصل: اندازه گیری هایی به منظور تعیین درگیری مفاصل و میزان التهاب آن ها انجام خواهند شد.
- قدرت: تستهای مقاومتی به منظور بررسی ضعف و قدرت اندامها انجام می شوند.
- انعطاف پذیری: اندازه گیری دامنه حرکتی به منظور تشخیص کاهش حرکت پذیری مفصل انجام می شود.
- الگوی راه رفتن، تعادل و هماهنگی: الگوی راه رفتن شما بر روی سطوح هموار و ناهموار بررسی خواهد شد. از یک وسیله کمکی مثل عصا یا واکر نیز به منظور افزایش ایمنی و کاهش فشار بر روی مفصل درگیر استفاده خواهد شد.
- استفاده از تکنیک های درمانی مثل اولتراسوند، تحریک الکتریکی، یخ، سرما، لیزر و تکنیک های دیگر به منظور کاهش درد و التهاب در مفصل درگیر.
- تکنیکهای درمان دستی: تکنیک هایی مثل ماساژ بافت نرم، تمرینات کششی و حرکت بخشی به مفاصل میتوانند به افزایش تعادل، حرکت پذیری و دامنهی حرکتی کمک کنند. استفاده از این تکنیکها میتواند درد را نیز تسکین دهد.
فیزیوتراپی برای نقرس باید در مراحل اولیه به صورت کم تهاجمی انجام شود تا از تشدید عارضه جلوگیری شود. تمرکز درمان بیشتر بر روی استراحت، کاهش التهاب، محافظت از مفصل و افزایش گردش خون به منظور بهبود آسیب خواهد بود. زمانی که التهاب اولیه کاهش پیدا کرد می توان با یک برنامه کششی و تقویتی به افزایش انعطاف پذیری و عملکرد مفصل کمک کرد.
داروهای سنتی نقرس
طب سنتی یا درمانهای مکمل و جایگزین درمان نقرس، هدف اصلی خود را در دو زمینه تسکین درد در طی حملات و یا کاهش سطح اوریک اسید به منظور پیشگیری از حملات قرار دادهاند. این روشها، همانند درمانهای سنتی برای بیماریهای دیگر، نظرات گوناگونی درباره کارآیی واقعی آنها دارند و تحقیقات موجود نیز محدود است.
تعداد زیادی از افراد با موفقیت از این روشها برای مدیریت نقرس و برخی از بیماریهای دیگر استفاده کردهاند. با این حال، قبل از امتحان هرگونه درمان جایگزین برای نقرس، توصیه میشود که با پزشک خود مشورت کنید و اطمینان حاصل کنید که روش مورد نظر برای شما بیخطر است.
طب سوزنی
این تکنیک که بخشی از طب سنتی چینی است با استفاده از سوزن های بسیار نازکی انجام می شود. این روش برای درمان بسیاری از دردهای مزمن مؤثر بوده است. مطالعه ای بر روی درمان نقرس با طب سوزنی انجام نشده ولی خاصیت ضد درد این روش می تواند مفید واقع شود.
غذا و مکمل های غذایی
موارد زیر در درمان نقرس تاثیرگذار بوده اند.
قهوه: شواهدی مبنی بر کاهش خطر نقرس با نوشیدن روزانهی مقدار متوسط قهوه وجود دارند.
میوههای غنی از آنتی اکسیدان: میوه های تیره رنگ مثل تمشک، بلوبری، انگور، شاه توت و گیلاس می توانند به کنترل سطح اوریک اسید کمک کنند.
ویتامین ث: مصرف مقادیر متوسط ویتامین ث می تواند به کاهش سطح اوریک اسید کمک کند. با این حال دوزهای بسیار زیاد این ویتامین میتوانند باعث افزایش سطح اوریک اسید شوند.
مکمل های دیگر: مکملهای گیاهی مختلفی وجود دارند که میتوانند التهاب را کاهش دهند از جمله پنجه شیطان، بروملین و زردچوبه. این گیاهان به طور اختصاصی برای نقرس مورد مطالعه قرار نگرفته اند ولی می توانند درد و التهاب ناشی از حمله را کاهش دهند.
کمپرس سرد و گرم
قرار دادن کمپرس گرم به مدت ۳ دقیقه و کمپرس سرد به مدت ۳۰ ثانیه بر روی ناحیه درگیر می تواند به کاهش درد و تورم ناشی از حمله کمک کند.
جراحی نقرس
معمولاً می توان بدون عمل جراحی نقرس را درمان کرد ولی پس از چند سال این عارضه می تواند باعث آسیب مفاصل، پارگی تاندونها و عفونت پوست روی مفاصل شود. تجمعات سخت به نام توفوس نیز می توانند در مفاصل و مناطق دیگر مثل گوش ایجاد شوند. این توده ها ممکن است متورم و دردناک بوده و می توانند باعث آسیب دائمی مفاصل شوند.
سه روش جراحی برای درمان توفوس وجود دارند:
- جراحی برداشتن توفوس
- جراحی فیوژن مفصل
- جراحی تعویض مفصل
جراحی توصیه شده به شدت آسیبها، محل قرارگیری توفوس ها و ترجیح بیمار بستگی خواهد داشت.
عوارض نقرس
نقرس تنها باعث درد نشده و در صورت عدم درمان میتواند مشکلات جدی ایجاد کند.
- توفوس: توفوس ها توده هایی از کریستال های اورات هستند که در زیر پوست تجمع پیدا می کنند. این توده ها می توانند اکثر مفاصل و غضروف ها ازجمله انگشتان، دست ها و پاها را درگیر کنند. توفوس ها به طور شایع بر روی گوش ایجاد می شوند. این تودهها ممکن است باعث درد نشوند ولی در صورت عدم درمان می توانند به مفاصل، استخوان ها و غضروف ها آسیب وارد کنند.
- آسیب و بدشکلی مفاصل: ابتلا به نقرس مزمن به معنی تورم منظم مفاصل خواهد بود. التهاب مزمن و توفوس ها می توانند باعث آسیب دائمی مفاصل، بدشکلی و خشکی آنها شوند. در موارد شدید نقرس مزمن ممکن است ترمیم مفصل نیازمند عمل جراحی باشد.
- سنگ کلیه. افراد مبتلا به نقرس در خطر سنگ کلیه قرار دارند چرا که کریستال های اورات در مجاری ادراری تشکیل شده و سنگ ایجاد می کنند.
- بیماری های کلیوی و نارسایی کلیه: سنگ کلیه ناشی از کریستال اورات ممکن است باعث آسیب و زخم کلیه شود. این آسیب ها می توانند با گذر زمان به خصوص در صورت عدم درمان نقرس باعث بیماری های کلیوی شوند.
نقرس مزمن باعث درد مزمن و بعضاً مداوم می شود. نقرس می تواند توانایی شما برای راه رفتن، کار کردن و انجام فعالیت های روزانه را مختل کند. زندگی با درد می تواند باعث فشار روحی شود. در مورد تأثیر نقرس بر سلامت روحی خود و نحوهی مدیریت آن با پزشک خود مشورت کنید.
سؤالات متداول
آیا می توان از نقرس پیشگیری کرد؟
می توانید برای پیشگیری از نقرس تغییراتی را در سبک زندگی خود ایجاد کنید:
- مقادیر زیادی آب بنوشید تا عملکرد کلیهها تقویت شده و از کم آبی بدن جلوگیری شود.
- به طور منظم ورزش کرده و وزن ایده آل خود را حفظ کنید. اضافه وزن باعث افزایش اوریک اسید در بدن و فشار بیشتر بر روی مفاصل خواهد شد.
سعی کنید میزان پورینها در بدن خود را محدود کنید چراکه این مواد میتوانند باعث تولید اوریک اسید شوند. غذاها و نوشیدنیهایی که حاوی مقادیر زیادی پورین هستند عبارتند از:
- الکل
- گوشت قرمز
- صدف
- آبگوشت
- خوراکیهای غنی از فروکتوز (قند میوه)
- پروتئینهای حیوانی. همهی پروتئینهای حیوانی میتوانند باعث افزایش سطح اوریک اسید شوند.
برخی داروها میتوانند سطح اوریک اسید را بالا ببرند ازجمله:
- داروهای ادرار آور
- داروهای سرکوب کنندهی سیستم ایمنی
چه زمانی باید در مورد علائم نقرس با پزشک خود تماس بگیرم؟
اگر دچار درد شدید و ناگهانی مفصل شدید سریعاً به پزشک مراجعه کنید. اگر مفصل شما گرم و ملتهب است ممکن است به نقرس و یا مشکلات دیگری مثل عفونت مبتلا باشید.
آیا نقرس دردناک است؟
بله نقرس میتواند دردناک باشد. در واقع درد انگشت شست پا معمولاً یکی از اولین علائم ایجاد شده در این بیماری است. این درد با علائم دیگر آرتروز مثل تورم و گرمی مفصل همراه خواهد بود. درد نقرس ممکن است شدتهای متفاوتی داشته باشد. درد انگشت شست پا میتواند در ابتدا بسیار شدید بوده و با گذشت زمان تسکین پیدا کند. درد نیز همانند تورم و علائم دیگر در اثر پاسخ ایمنی بدن در برابر کریستالهای اورات ایجاد میشود. حملهی بدن به این کریستالها باعث ترشح موادی به نام سیتوکین شده که التهاب و درد را تشدید میکنند.
آیا نقرس وراثتی است؟
نقرس میتواند تا حدی زمینهی وراثتی داشته باشد. چندین ژن مرتبط با افزایش خطر نقرس ازجمله SLC2A9 و ABCG2 شناسایی شدهاند. این ژنها میزان اوریک اسید در بدن را کنترل میکنند.
به دلیل وجود عوامل ژنتیکی، نقرس به صورت وراثتی دیده میشود. افرادی که بستگان نزدیک آنها به نقرس مبتلاست در خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری قرار خواهند داشت. این ژنها احتمالاً تنها شدت نقرس را تعیین کرده و علت اصلی بروز بیماری در اصل عوامل محیطی مثل رژیم غذایی خواهند بود.
چگونه می توان یک حمله نقرس را مدیریت کرد؟
زمانی که دچار حملهی نقرس میشوید میتوانید با اقدامات زیر علائم خود را کنترل کنید:
- دوری از الکل و نوشیدنیهای قندی
- مصرف مایعات زیاد
- بالا نگه داشتن مفاصل
- قرار دادن یخ بر روی مفاصل
- محدود کردن فشار وارد شده بر روی مفاصل
چه غذاهایی نقرس ایجاد می کنند؟
غذاهایی که میتوانند نقرس ایجاد کنند عبارتند از:
- نوشیدنیهای قندی
- نوشیدنیهای الکلی
- غذاهای دریایی مثل ماهی تون، شاه ماهی، کاد، قزل آلا و گوش ماهی
- گوشت قرمز مثل گوسفند، گاو و خوک
- گوشت بوقلمون
نقرس تا چه مدتی باقی خواهد ماند؟
هر حمله نقرس معمولاً ۵ تا ۷ روز زمان خواهد برد. در صورت درمان به موقع ممکن است آسیب دائمی به مفاصل شما وارد نشود.
