کاربرد بیوفیدبک (biofeedback) در درمان بیماری‌های اسکلتی عضلانی

قبل از آن که به کاربرد بیوفیدبک در درمان بیماری‌های اسکلتی عضلانی بپردازیم، مختصری درباره بیوفیدبک، انواع و کاربردهای متنوع آن در طب پزشکی می‌پردازیم:

بیوفیدبک چیست؟


"بیوفیدبک"(Biofeedback) یا "بازخورد زیستی" روشی است که برای کنترل عملکردهای بدن، مانند کنترل ضربان قلب توسط خود شخص بکار گرفته می‌شود. در بیوفیدبک، حسگرهای الکتریکی به شما متصل می‌شوند. این حسگرها اطلاعات (بازخورد) بدن شما را جمع آوری کرده و در اختیارتان قرار می‌دهند. این بازخوردها به شما کمک می‌کنند تا بر روی تغییرات مورد نظر خود تمرکز پیدا کرده و نتیجه دلخواه را به دست آورید. به‌عنوان‌مثال می‌توانید بر روی آرامش یک عضله خاص تمرکز کرده تا درد آن ناحیه را کاهش دهید. در اصل، بیوفیدبک به شما کمک می‌کند تا کنترل بدن خود را توسط تسلط بر افکارتان به دست آورید. این روش بیشتر برای بهبودی یک بیماری و یا یک عملکرد فیزیکی بکار گرفته می‌شود.

30

انواع بیوفیدبک


متخصصین ما در کلینیک درد، از روش‌های مختلف بیوفیدبک استفاده می‌کنند. انتخاب روش درمان به مشکلات و اهداف درمانی شما بستگی دارد.

انواع روش‌های بیوفیدبک عبارت‌اند از:

  • امواج مغزی. در این روش حسگرهایی بر روی سر نصب می‌شود، از طریق این حسگرها و با کمک دستگاه الکتروانسفالوگرام (EEG) امواج مغزی تفسیر می‌شوند.
  • نوروفیدبک (neurofeedback): نوروفیدبک بحث‌برانگیزترین شکل درمانی بیوفیدبک است. درواقع نوروفیدبک بازآموزی الگوهای امواج مغزی است. اگرچه این روش بحث‌برانگیز است، اما روزبه‌روز محبوبیت بیشتری پیدا می‌کند، بخصوص در درمان انواع اختلالاتی همچون: افسردگی، فیبرومیالژیا (دردهای اسکلتی- عضلانی)، اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی (ADHD) و اعتیاد به الکل. در روش نوروفیدبک، چند حسگر اندازه‌گیری به سر شما متصل می‌شوند و فعالیت‌های الکتریکی مغز را ارزیابی می‌کنند. شما در حالت استراحت قرار گرفته و شروع به یک بازی ویدئویی خواهید کرد. این بازی فقط توسط امواج مغزی شما کنترل می‌شود و نسبت به الگوهای امواج مغزی شما واکنش نشان می‌دهد. همان‌طور که شما مشغول بازی هستید، متخصص نوار امواج مغزی (EEG) شما را که به یک دستگاه مجزا منتقل می‌شود، ارزیابی می‌کند. برای به دست آوردن نتیجه‌ای قابل توجه و پایدار، اکثر پزشکان حداقل 20 جلسه درمانی را توصیه می‌کنند، هرچند اگر این روش به درستی انجام شود، شما در همان جلسات اولیه آثار بهبودی را مشاهده خواهید کرد.
  • تنفس. در طول بیوفیدبک تنفسی، نوارهایی در اطراف شکم و قفسه سینه شما قرار داده می‌شود تا بر الگو و تعداد تنفس شما نظارت شود.
  • ضربان قلب. در این نوع بیوفیدبک، حسگر بر روی انگشتان یا لاله گوش نصب می‌شود، توسط دستگاهی به نام فوتوپلتیسموگراف (PPG) ضربان قلب رصد می‌شود. همچنین می‌توان با استفاده از حسگرهای قرار داده‌شده بر روی قفسه سینه، نیم‌تنه پایین بدن و یا مچ دست نیز از طریق دستگاه الکتروکاردیوگرام (ECG) ضربان قلب و تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) را اندازه گرفت.
  • عضلات. این روش بیوفیدبک شامل قرار دادن حسگرها بر عضلات اسکلتی و کمک گرفتن از دستگاه الکترومیوگرافی (EMG) می‌باشد. فعالیت‌های الکتریکی عضلات که باعث انقباض آن‌ها می‌شود، ارزیابی می‌شوند.
  • غدد عرق. حسگرها در اطراف انگشتان، کف یا مچ دست بسته می‌شوند، سپس با استفاده از دستگاه الکترودرموگراف (EDG) فعالیت غدد عرق و میزان تعریق آن‌ها اندازه‌گیری می‌شود. از این طریق می‌توان به میزان اضطراب افراد پی برد.
  • درجه حرارت. حسگرها به انگشتان دست یا پا متصل شده و جریان خون ورودی به پوست شما اندازه‌گیری می‌شود. از آنجا که هنگام استرس، درجه حرارت پایین می‌آید، بنابراین کاهش درجه حرارت می‌تواند هشداری برای شروع تمرینات ریلکسیشن یا تمدد اعصاب باشد.

دستگاه‌های بیوفیدبک


شما می‌توانید در کلینیک‌های فیزیوتراپی، مراکز پزشکی و بیمارستان‌ها از بیوفیدبک بهره برده و تحت آموزش قرار بگیرید. دستگاه‌های بیوفیدبک و برنامه‌های زیادی برای استفاده در منزل به بازار عرضه شده است، از جمله:

کامپیوترهای تعاملی و یا برنامه‌های تلفن همراه. برخی از دستگاه‌های بیوفیدبک تغییرات فیزیولوژیکی بدن شما را طریق اتصال حسگرهای مخصوص به انگشتان اندازه گرفته و به کامپیوتر و یا گوشی همراه منتقل می‌کنند، مانند اندازه‌گیری ضربان قلب و تغییرات پوستی. این حسگرها باید به کامپیوتر یا تلفن همراه متصل شوند.

31

با استفاده از تحلیل‌ها و نمودارهای کامپیوتری، شما می‌توانید واکنش‌های مناسب را نسبت به این داده‌ها انتخاب نمایید. مثلاً  از طریق آرام‌سازی تنفس، شل کردن عضلات و القای افکار مثبت به نحو مؤثری می‌توان استرس را کنترل نمود.  مطالعات نشان می‌دهد که این نوع دستگاه‌ها می‌توانند واکنش افراد در هنگام استرس را بهبود بخشیده و احساس آرامش را در فرد القا نمایند. نوع دیگر بیوفیدبک درمانی شامل پوشیدن پیشانی‌بندی است که بر فعالیت مغز شما در هنگام تفکر نظارت می‌کند. با کمک این روش شما متوجه خواهید شد چه موقع ذهن شما آرام و چه موقع فعال و بی‌قرار است. در نتیجه  به طور مؤثرتری می‌توانید استرس خود را کنترل کنید. شما می‌توانید اطلاعات را به کامپیوتر و یا تلفن همراه خود منتقل کرده و در آنجا ذخیره سازی نمایید.

32

دستگاه‌های پوشیدنی. یک نوع از این دستگاه‌های پوشیدنی شامل پوشیدن یک حسگر به دور کمر می‌باشد. این حس گر بر تنفس شما نظارت خواهد داشت و الگوهای تنفسی شما را بررسی می‌کند. سپس اطلاعات را به یک برنامه موجود در تلفن همراه می‌فرستد. اگر شما دچار تنش‌های طولانی مدت شوید، این برنامه هشدار داده و توصیه‌هایی در اختیار شما قرار می‌دهد تا دوباره بتوانید آرامش خود را به دست آورید.

33

سازمان غذا و داروی آمریکا یک دستگاه بیوفیدبک، به نام رسپریت " Resperate" را برای کاهش استرس و فشار خون تأیید کرده است. رسپریت یک دستگاه الکترونیکی قابل حمل است که به نفس کشیدن عمیق و آرام کمک می‌کند. بااین‌حال، بسیاری از دستگاه‌های بیوفیدبک عرضه شده به بازار، برای استفاده در منزل تأییدیه سازمان غذا و داروی امریکا را به دست نیاورده‌اند. قبل از آنکه بخواهید از دستگاه‌های بیوفیدبک در منزل استفاده کنید، ابتدا با پزشک خود در مورد انتخاب بهترین دستگاه بر اساس اهدافتان، مشورت نمایید.

از بیوفیدبک برای درمان چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟


از بیوفیدبک برای کمک به مدیریت بسیاری از بیماری‌های جسمی و روانی کمک گرفته می‌شود، از جمله:

  • سندرم دردهای حاد و مزمن
  • اضطراب
  • آسم
  • دردهای ناشی از سرطان
  • سندرم تونل مچ
  • گرفتگی گردن
  • عوارض جانبی شیمی درمانی
  • بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
  • دردهای موضعی
  • یبوست
  • بیماری کرون
  • ترومای تجمعی
  • دردهای آمیزشی
  • صرع
  • بی‌اختیاری مدفوع
  • فیبرومیالژی (دردهای اسکلتی - عضلانی)
  • سردرد
  • فشار خون
  • سندرم روده تحریک‌پذیر
  • استرس وابسته به شغل
  • کمردرد
  • میگرن
  • تنش عضلانی
  • اختلالات اسکلتی- عضلانی
  • سندرم درد میوفاسیال
  • حملات عصبی
  • درد لگن
  • سندرم رینود
  • دردهای ارجاعی
  • دیستروفی سمپاتیک انعکاسی (RSD)
  • صدمات فشارهای تکراری
  • آرتریت روماتوئید
  • گیرافتادگی شانه
  • وزوز گوش
  • اختلال مفصل گیجگاهی (TMJ)
  • شانه ناپایدار
  • دردهای اندام فوقانی
  • دردهای عضلانی پشت قفسه سینه
  • بی‌اختیاری ادرار

استفاده از بیوفیدبک در درمان و باز توانی بیماری‌های اسکلتی عضلانی

بیوفیدبک مورد استفاده در توان‌بخشی مبتنی بر اندازه‌گیری شاخص‌های بیومکانیکی و سیستم‌های فیزیولوژیکی بدن است. سیستم‌های فیزیولوژیکی که می‌توانند اطلاعات لازم را برای بیوفیدبک فراهم کنند عبارت‌اند از: سیستم عصبی- عضلانی، سیستم تنفسی و سیستم قلبی عروقی. بیوفیدبک عصبی- عضلانی با کمک دستگاه الکترومیوگرافی (EMG) و دستگاه تصویربرداری اولتراسونیک (RTUS) انجام می‌شود. امروزه بیوفیدبک به روش الکترومیوگرافی (EMG) به طور گسترده‌ای نظر محققین را جلب کرده است و به نظر می‌رسد در درمان بسیاری از بیماری‌های اسکلتی- عضلانی و باز توانی حملات قلبی و عروقی (CVA) مؤثر باشد. بیوفیدبک به روش تصویربرداری اولتراسونیک (RTUS) در درمان کمر درد (LBP) و اختلال عملکرد عضلات کف لگن، مؤثر نشان داده‌شده است. ثابت شده بیوفیدبک قلب و عروقی در درمان بیماری‌های زیادی از جمله: فشار خون بالا، نارسایی قلبی، آسم، فیبرومیالژیا و حتی اختلالات روانی مؤثر است. حرکت، کنترل تعادل و نیروها توسط دستگاه‌های مختلفی اندازه‌گیری می‌شوند و اطلاعات بسیار خوبی برای بازخورد زیستی بیومکانیکی، فراهم می‌کند.  سنجش اینرسی بدن با استفاده از روش بیوفیدبک بیومکانیکی، به طور گسترده‌ای مورد پژوهش قرار گرفته است، تعدادی از مطالعات نشان می‌دهد، این روش در بهبود تعادل بعضی افراد مؤثر بوده است.

کلینیک تخصصی درد با به‌کارگیری متخصصان آموزش دیده و مجرب درزمینه‌ی طب نوین بیوفیدبک آماده ارائه خدمات بیوفیدبک برای درمان بیماری‌های اسکلتی عضلانی و انواع سردردها می‌باشد.

متخصصین ما کمک خواهند کرد تا بر اساس شرایط و وضعیت شما، بهترین شیوه درمانی بیوفیدبک انتخاب گردد. موفقیت درمان بیوفیدبک به چندین عامل بستگی دارد، از جمله تعداد دفعات به‌کارگیری این تکنیک در طول زندگی روزانه شما. جهت کسب اطلاعات بیشتر و گرفتن نوبت از متخصصان ما لطفاً با ما تماس بگیرید.

مزایا


  • این روش غیر تهاجمی است.
  • ممکن است نیاز به داروها را کاهش یا حذف نماید.
  • برای افرادی که قادر به تحمل برخی داروها نیستند، ممکن است جایگزین مناسبی تلقی گردد.
  • در مواردی که داروها به خوبی تأثیر نداشته باشند، ممکن است مؤثر واقع شود.
  • برای افرادی که در برخی از شرایط خاص قادر به مصرف دارو نمی‌باشند (مانند بارداری)، گزینه مناسبی تلقی می‌شود.
  • روشی است که به ارتقای سلامت افراد کمک می‌کند.

خطرات


به‌طورکلی روش بیوفیدبک بی‌خطر محسوب می‌شود. هیچ عارضه جانبی منفی در خصوص آن گزارش نشده است. بااین‌حال، ممکن است بیوفیدبک برای همه مناسب نباشد. قبل از شروع این روش درمانی یا هر نوع درمان مکمل دیگر  با پزشک خود  مشورت کنید.