کمردرد: علت و درمان

7

کمر درد یکی از شایع‌ترین علت‌های مراجعه مردم به پزشک و ترک فعالیت‌های شغلی و مهم‌ترین عامل معلولیت‌های جسمی در سراسر جهان به شمار می‌رود. اغلب افراد در هر کجای دنیا که باشند، حداقل یک بار در طول زندگی خود، کمر درد را تجربه کرده‌اند.

فيزيوتراپيست‌هاي ما تجربه فراواني در زمينه فعاليت‌هاي کلينيکي تخصصي براي درمان کمر درد و آسيب‌هاي کمر دارند. آنها آموزش‌هاي تخصصي در سطوح عالي براي تشخيص عوارض مربوط به مفاصل و بافت‌هاي نرم بدن ديده‌اند و هدفشان اين است که به شما آموزش دهند که مشکل کمرتان دقيقاً چيست تا به اين ترتيب، بهتر بتوانيد فوايد روش درماني را تشخيص دهيد و در صورتي که مشکل شما به درازا کشيد، بدانيد که چگونه بايد در درازمدت آن را مديريت و کنترل کنيد.

‌انواع مختلف کمر درد


درد پایین کمر

درد پایین کمر معمولاً مشهودتر و ملموس‌تر از درد قسمت‌های بالای کمر است، زیرا معمولاً شدت درد آن بیشتر است و به میزان بیشتری باعث محدودیت در توانایی فعالیت‌های روزمره می‌شود. دلیل شایع‌تر بودن آن هم این است که قسمت پایین کمر در مقایسه با قسمت بالای آن، دامنه حرکتی بیشتری دارد و برای آنکه بتواند این حرکت را داشته باشد، میزان حمایت و ثبات اسکلتی در آن، کمتر شده است.

درد بالای کمر

میزان شیوع درد بالای کمر نیز برابر با همان درد پایین کمر و درد شدید گردن است، اما شدت آن غالباً کمتر از درد پایین کمر است.

درد بالای کمر در اغلب موارد ناشی از وضعیت نادرست بدن در هنگام راه رفتن، ایستادن یا نشستن است. دردهای حاد و شدید بالای کمر هم عموماً ناشی از اسپاسم عضلانی یا شکستگی ناشی از فشار در این ناحیه می‌باشد.

علل کمر درد


کمردرد حاد که به طور ناگهانی بروز می‌کند و به مدت کمتر از شش هفته تداوم دارد، اغلب در اثر زمین خوردن یا بلند کردن اجسام سنگین ایجاد می‌شود. در حالی که کمر درد مزمن که به مدت بیش از سه ماه ادامه داشته باشد، معمولاً شیوع کمتری نسبت به کمر دردهای حاد دارد. عواملی که غالباً باعث بروز کمر درد می‌شوند، عبارتند از:

  • کشیدگی ماهیچه یا رباط. بلند کردن مکرر اجسام سنگین و یا حرکت چرخش به طور ناگهانی می‌تواند باعث کشیدگی عضلات کمر و رباط‌های اطراف ستون مهره‌ها شود. اگر شما از نظر شرایط فیزیک بدنی در وضعیت خوبی نباشید، کشیدگی عضلات کمر ممکن است باعث بروز اسپاسم دردناک این عضلات در ناحیه کمر شود.
  • ورم یا فتق دیسک. دیسک‌ها به عنوان اجسام ضربه‌گیر در بین استخوان‌ها یا همان مهره‌های ستون فقرات عمل می‌کنند. ماده نرمی که در داخل یک دیسک قرار دارد، ممکن است دچار برآمدگی یا فتق شده و از جای خود بیرون بزند و در نتیجه باعث وارد آمدن فشار بر روی عصب مجاور خود شود. ممکن است برآمدگی یا پارگی دیسک حتی بدون بروز کمر درد نیز اتفاق بیفتد.
  • آرتروز. استئوآرتروز می‌تواند بر قسمت پایین کمر تأثیر منفی داشته باشد. در برخی از موارد، بروز آرتروز در مفاصل ستون مهره‌ها می‌تواند منجر به تنگ شدن فضای اطراف نخاع شود که به این عارضه در اصطلاح پزشکی استنوز ستون مهره‌ها گفته می‌شود.
  • ناهنجاری‌های اسکلتی. اگر انحنای ستون فقرات شما حالت غیر طبیعی داشته باشد، می‌تواند باعث بروز انواع کمردرد شود. یک بیماری اسکلتی به نام اسکولیوز وجود دارد که در اثر آن، ستون مهره‌ها به طرف پهلو انحناء پیدا می‌کند که می‌تواند منجر به بروز کمردرد نیز بشود. اما معمولاً این عارضه فقط در مواردی که از شدت بالایی برخوردار باشد، منجر به کمر درد خواهد شد.
  • پوکی استخوان. هنگامی که استخوان‌های شما پوک و شکننده می‌شود، احتمال وقوع شکستگی‌های ناشی از فشار در مهره‌های ستون فقرات نیز افزایش پیدا می‌کند.

عوامل خطرزا


  • پیری. هر چقدر سن شما بیشتر می‌شود، احتمال بروز کمر درد نیز بیشتر خواهد شد. به طور کلی کمر درد از سنین حدود 30 تا 40 سالگی آغاز می‌شود.
  • ورزش نکردن. ضعیف شدن ماهیچه‌های کمر به خاطر عدم به‌کارگیری آنها و فقدان فعالیت‌های ورزشی مناسب می‌تواند منجر به بروز کمردرد شود.
  • اضافه وزن. سنگین بودن بیش از حد وزن بدن باعث می‌شود که فشار زیادی بر روی کمر شما وارد شود.
  • بیماری‌ها. بعضی از انواع آرتروزها و سرطان‌ها می‌تواند باعث بروز کمر درد شود.
  • بلند کردن اجسام به روش نادرست. استفاده از کمر به جای پاها در هنگام بلند کردن اجسام سنگین می‌تواند باعث بروز کمر درد شود.
  • عوامل روانی. به نظر می‌رسد که خطر بروز کمردرد در افرادی که بیشتر در معرض افسردگی و اضطراب هستند، بیشتر است.
  • سیگار کشیدن. این کار باعث می‌شود که بدن شما نتواند مواد غذایی را به مقدار کافی به دیسک‌های ستون مهره‌ها و کمر شما برساند.

علائم


نشانه ها و علائم کمردرد می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • دردهای عضلانی
  • تیر کشیدن و درد ناگهانی کمر
  • دردهایی ناحیه کمر پایین کمر که به طرف پایین به سمت پاها کشیده می‌شود.
  • کاهش انعطاف‌پذیری و دامنه حرکت کمر

آزمایش‌ها و تشخیص کمر درد


در صورتی که پزشک احتمال می‌دهد که کمر درد شما ناشی از یک بیماری خاص دیگر باشد، ممکن است یک یا چند مورد از آزمایش‌های زیر را برایتان تجویز کند:

عکسبرداری اشعه ایکس. این عکس‌ها همردیفی مهره‌های ستون فقرات و وجود علائم آرتروز یا شکستگی استخوان در ناحیه کمر را نشان می‌دهد. اما عکس‌های اشعه ایکس به تنهایی نمی‌تواند مشکلات مربوط به نخاع، ماهیچه‌ها، اعصاب یا دیسک‌های ستون مهره‌ها را نشان دهد.

ام آر آی یا سی تی اسکن. تصاویر ام آر آی و سی تی اسکن می‌تواند مشکلاتی از قبیل فتق دیسک‌ها و یا عوارض مربوط به استخوان‌ها، ماهیچه‌ها، بافت‌های نرم، تاندون‌ها، اعصاب، رباط‌ها و رگ‌های خونی در ناحیه کمر را نشان دهد.

آزمایش خون. این آزمایش‌ها می‌تواند وجود عفونت یا هر گونه بیماری دیری که ممکن است باعث بروز کمردرد شده باشد را نشان دهد.

اسکن استخوان. در موارد نادری ممکن است پزشک شما از اسکن استخوان برای یافتن تومورهای استخوانی یا شکستگی‌های ناشی از فشار که در اثر پوکی استخوان به وجود آمده است، استفاده کند.

آزمایش EMG. این آزمایش برای اندازه‌گیری پالس‌های الکتریکی تولید شده توسط اعصاب و نحوه واکنش ماهیچه‌ها نسبت به آنها انجام می‌شود. آزمایش EMG می‌تواند وجود عوارضی از قبیل فشردگی عصب که در اثر فتق دیسک‌ها و تنگ شدن کانال نخاعی (استنوز ستون فقرات) ایجاد می‌شود را تأیید نماید.

درمان


داروها

پزشک شما ممکن است بسته به نوع کمر دردی که شما به آن دچار شده‌اید، یکی از انواع داروهای زیر را برایتان تجویز کند:

داروهای مسکن. استامینوفن (تیلنول و غیره)

داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی. از قبیل ایبوپروفن یا ناپروکسن سدیم که می‌تواند در تسکین کمردردهای حاد مؤثر باشد.

شل کننده عضلات. اگر کمر درد شما در حد خفیف تا متوسط باشد و با مصرف داروهای مسکن کاهش پیدا نکند، ممکن است یک داروی شل کننده عضله هم برایتان تجویز شود.

مسکن‌های موضعی. این داروها شامل انواع کرم‌ها و پمادهایی است که باید آن را بر روی پوست در محلی که احساس درد دارید، بمالید.

تزریق کورتیزون. تزریق کورتیزون به کاهش التهاب در اطراف ریشه‌های عصب کمک می‌کند، اما تسکین درد در اثر تزریق کورتیزون فقط می‌تواند به مدت محدودی (کمتر از چند ماه) دوام داشته باشد.

درمان با سرما و گرما

اغلب بیمارانی که از دردهای مزمن ناحیه کمر و گردن رنج می‌برند، توانسته‌اند با استفاده از بسته‌های یخ یا سایر اشکال یخ بر روی موضع محل درد در ناحیه کمر و ستون فقرات، درد این ناحیه را تسکین دهند.

درمان به روش داغ کردن موضع محل درد، روش دیگری است که با هدف افزایش خونرسانی به ناحیه مورد نظر انجام می‌گیرد. در واقع پزشکان معتقدند که افزایش جریان خون باعث کمک به دفع سموم و رسیدن مقدار بیشتری از مواد غذایی و اکسیژن به موضع آسیب‌دیده می‌شود و بر تولید استخوان و بافت‌های نرم جدید در این محل، تأثیر قابل ملاحظه‌ای دارد.

بریس‌های کمر

بریس‌هایی که برای پایین کمر استفاده می‌شوند، در بعضی از موارد می‌توانند با محدود کردن دامنه حرکتی ستون فقرات به تسکین دردهای مقطعی ناشی از بیماری‌ها و خرابی دیسک‌های ستون فقرات کمک کنند. بعضی از پزشکان نسبت به استفاده از بریس‌های پایین کمر به خصوص برای مدت زمان طولانی هشدار داده‌اند و معتقدند که این کار می‌تواند باعث ضعیف شدن ماهیچه‌های کمر شود. اما استفاده از بریس در کوتاه‌مدت و یا هنگام انجام بعضی از فعالیت‌های فیزیکی می‌تواند راهکار خوبی برای افرادی باشد که از درد مزمن پایین کمر رنج می‌برند.

فیزیوتراپی

درمان با کشش ستون مهره‌ها

درمان کمردرد از طریق کشش ستون مهره‌ها روشی است که می‌تواند به صورت دستی یا مکانیکی انجام گیرد. انتخاب شیوه انجام این عمل به تشخیص پزشک و ترجیح بیمار بستگی دارد.

کشش ستون مهره‌ها به روش دستی

کشش ستون مهره‌ها را می‌توان با استفاده از دست و به صورت کشیدن ستون مهره‌ها در جهت درازای آن انجام داد. در این روش، درمانگر ماهیچه‌هایی که در امتداد ستون مهره‌ها قرار دارند را با حرکات دست خود می‌کشد و بر روی آنها فشار وارد می‌کند تا از این طریق فاصله‌ای در بین دیسک‌ها و مهره‌ها ایجاد کند.

کشش ستون مهره‌ها به روش مکانیکی

در این روش، شما به پشت بر روی یک تخت می‌خوابید و یک تسمه لاستیکی به دور کمر شما بسته می‌شود. سپس دستگاه کشش ستون مهره‌ها به آرامی و با فشار بسیار ملایمی، ستون فقرات شما را می‌کشد و به این ترتیب هر گونه فشاری که بر روی دیسک‌ها یا مفاصل ستون فقرات وجود داشته باشد، آزاد می‌شود و مهره‌ها به جایگاه اصلی خود در امتداد ستون فقرات برگردانده می‌شوند.

درمان اولتراسوند

امواج اولتراسوند از طریق یک ابزار دستی کوچک که بر روی پوست موضع محل درد کشیده می‌شود، در این ناحیه اعمال می‌گردد. هنگامی که امواج صوتی از دستگاه به پوست منتقل می‌شوند، در داخل بافت‌های نرم بدن، نوعی لرزش (ویبریشن) ایجاد می‌کند. این لرزش‌ها باعث گرم شدن بافت‌های نرم، افزایش جریان خون و کاهش درد در این ناحیه خواهد شد. علاوه بر آن، گرمایی که در این ناحیه تولید می‌‌شود، می‌تواند به شل شدن ماهیچه‌هایی که دچار گرفتگی شده‌اند و نیز به قابلیت کشش بافت‌های نرم در درمان‌های دستی کمک کند.

تحریک الکتریکی (TENS)

روش TENS در اصل یک عمل حفاظتی غیر جراحی است که به تسکین درد کمر کمک می‌کند. هدف اصلی این روش آن است که پیام‌های عصبی منتقل کننده درد که از عصب محل آسیب‌دیدگی در ناحیه کمر به سمت گیرنده عصبی در مغز منتقل می‌شوند را از طریق تحریک اعصاب، مختل نماید. در واقع این روش، اعصاب ناحیه کمر را تحریک می‌کند تا نتوانند سیگنال‌های درد را به سمت مغز بفرستند.

ماساژ درمانی

هنگامی که استخوان‌ها و مفاصل دنده‌ها و قفسه سینه قابلیت حرکت خود را از دست می‌دهند، عضلات این ناحیه دچار اسپاسم می‌شوند. ماساژ درمانی می‌تواند به رفع اسپاسم عضلات در این ناحیه کمک کند و قابلیت حرکت و عملکرد مفاصل آن را تا حد زیادی بهبود ببخشد. حتی می‌توان با استفاده از این روش، میزان حرکت مفصل خاجی یا دنبالچه در پایین کمر را نیز از طریق ماساژ دادن عضلات سرینی و آزاد کردن فشار وارد بر بافت‌های این ناحیه، افزایش داد.

طب سوزنی

طب سوزنی یک روش ایمن، بدون داروی کمر درد و بدون درد است که طی آن، سوزن‌های بسیار ریزی در نقاط مخصوصی از بدن فرو برده می‌شود تا علائم ناشی از بیماری‌های فیزیکی و روانی متعددی را برطرف نماید. این روش به طور خاص برای بیماری‌های حاد و مزمنی که نسبت به سایر روش‌های درمانی پاسخ نداده‌اند، بسیار مناسب است.

ورزش‌های اختصاصی برای درمان کمر درد

کشش کمر

به پشت بخوابید و دست‌ها را زير سر خود بگذاريد. هر دو زانوی خود را خم کنید و در حالی که کف پاها را به زمین چسبانده‌اید، زانوها را به آرامی به یک طرف بدن فشار دهید و به زمین نزدیک کنید. 10 ثانیه به همین حالت نگه دارید و سپس به حالت اول برگردید. این حرکت را سه مرتبه از هر طرف تکرار کنید.

حرکت لانژ عمیق

روی یک پا زانو بزنید و پای دیگر را در جلوی بدن خود روی زمین بگذارید. در حالی که بدن خود را به طرف جلو نگه داشته‌اید، زانوی پای عقب را از زمین بلند کنید. این حالت را 5 ثانیه نگه دارید و سپس به حالت اول باز گردید. این حرکت را سه مرتبه از هر طرف تکرار کنید.

ایستادن روی یک پا

صاف بایستید و در صورت نیاز برای حفظ تعادل، دست خود را به دیوار یا یک جای محکم بگیرید. سپس یک پای خود را از عقب خم کنید و از پشت سر خود به طرف بالا بکشید و پاشنه پا را به باسن نزدیک کنید. حالت کشش را 5 ثانیه نگه دارید. این حرکت را سه مرتبه از هر طرف تکرار کنید.

چرخش لگن

به پشت بخوابید و زانوهای خود را خم کنید. در حالی که عضلات شکم را محکم نگه داشته‌اید، قوس پایین کمر خود را به طور کامل بر روی سطح زمین بچسبانید. به همین حالت 5 ثانیه نگه دارید و سپس استراحت کنید. این حرکت را 5 مرتبه تکرار کنید.

کشش زانو به سینه

به پشت بخوابید و زانوهای خود را خم کنید. یکی از زانوها را بلند کنید و با دو دست به آرامی به سمت قفسه سینه خود بکشید و 5 ثانیه نگه دارید. این حرکت را 5 مرتبه از هر طرف تکرار کنید.