بیماری پارکینسون: درمان، علائم و علت

بیماری پارکینسون یک اختلال حرکتی تصاعدی و مزمن است، به این معنی که با گذشت زمان علائم آن ادامه پیدا کرده و بدتر می‌شوند. در حدود یک میلیون نفر در ایران مبتلا به این بیماری هستند. علت آن نامعلوم است و در حال حاضر درمانی برای آن وجود ندارد. روش‌های درمان بیماری پارکینسون مانند دارو و فیزیوتراپی تنها برای کنترل علائم بیماری کاربرد دارند. پارکینسون شامل نقص عملکرد و مرگ سلول‌های عصبی حیاتی در مغز به نام نورون‌ها می‌شود. پارکینسون در‌ابتدا بر روی نورون‌ها در ناحیه‌ای از مغز به ‌نام توده‌ سیاه اثر می‌گذارد. برخی از این نورون‌های در حال مرگ دوپامین تولید می‌کنند، ماده‌ای شیمیایی که پیام‌هایی را به بخشی از مغز که مسئول کنترل و هماهنگی حرکات است می‌فرستد. با پیشرفت بیماری پارکینسون میزان دوپامین تولید شده در مغز کاهش می‌یابد و باعث شده تا فرد نتواند حرکات عادی خود را کنترل کند.

نشانه‌ها و علائم بیماری


آنچه بیمار احساس کرده و توصیف می‌کند علائم بیماری است و آنچه افراد دیگر مانند پزشک متوجه آن می‌شوند نشانه‌‌های بیماری است. برای مثال، خواب آلودگی یک علامت است در حالی که گشادگی مردمک چشم نوعی نشانه محسوب می‌شود. هر بیمار به شکل متفاوتی تحت تاثیر مجموعه‌ای از علائم خاص قرار می‌گیرد. همچنین بیماران در مقابل درمان واکنش‌های متفاوتی دارند. گوناگونی علائم نیز بسیار زیاد است. اولین علائم برای برخی از بیماران رعشه است در‌حالی که برخی دچار رعشه نمی‌شوند اما در حفظ تعادل دچار مشکل می‌شوند. در برخی بیماری به سرعت پیشرفت می‌کند و در برخی دیگر این اتفاق به کندی روی می‌دهد.

علائم حرکتی اولیه

  • برادیکینسیا (آرام شدن حرکت)- حرکات آغاز کننده مانند فردی که قصد بلند شدن از روی صندلی را دارد بسیار دشوار می‌شود. زمان بیشتری نیاز است تا فرد امور خود را انجام دهد. همچنین عدم هماهنگی هم وجود دارد. دشواری کار تنها در انجام حرکت وجود ندارد بلکه برنامه‌ریزی برای حرکت و آغاز آن هم دچار مشکلاتی می‌شود.
  • رعشه درحال استراحت- لرزش ابتدا از یک دست شروع می‌شود، مانند عقب و جلو رفتن انگشت شصت یا اشاره. ممکن است رعشه از یک پا یا یک طرف بدن شروع شود. معمولا رعشه در صورت یا فک کمتر رایج است. با این حال، رعشه‌ی شدید در بسیاری از بیماران همیشگی نیست. شرایط دیگری هم وجود دارند که ممکن است رعشه یکی از علائم آنها باشد مانند فلج چندگانه، التهاب مغز و اعتیاد به الکل. بنابراین رعشه لزوما به این معنی نیست که فرد دچار بیماری پارکینسون شده است.
  • خشک شدن یا سفتی عضلات- در این حالت انجام امور روزمره با مشکلاتی روبرو می‌شود. مانند بلند شدن از روی صندلی، درازکشیدن، استفاده از حرکات بدن برای اشاره‌کردن، حرکت صحیح انگشتان.
  • طرز ایستادن و تعادل- ممکن است هنگام ایستادن دچار عدم ثبات یا اختلال در تعادل و هماهنگی شویم. ترکیب این علائم با برادیکینسیا احتمال افتادن را بسیار افزایش می‌دهد.

علائم حرکتی ثانویه

  • تمایل به خم شدن
  • گرفتگی
  • سرازیر شدن آب از دهان
  • کوفتگی
  • دست خط بسیار ریز و درهم‌برهم
  • نقص در حرکت صحیح (حرکت صحیح انگشتان)
  • نقص در هماهنگی حرکات
  • حرکات غیر‌ارادی و اختلال کشیدگی طبیعی عضلانی
  • فقدان حالت‌های چهره. برخی هنگام صحبت بی توجه به نظر می‌آیند (بدون حرکتی در صورت) برخی دیگر به شکل ثابت خیره می‌مانند و چشمانشان پلک نمی‌زند.
  • اختلال عملکرد جنسی
  • مشکل در صحبت کردن- فرد مبتلا صدای ملایمی دارد و کلمات به صورت تند یا آهسته بیان می‌شوند. ممکن است هنگام صحبت برخی از کلمات تکرار و یا حذف شوند.
  • نارسایی بلع
  • دستان بدون حرکت در هنگام راه رفتن

علت بیماری


علائم بیماری پارکینسون در اثر از بین رفتن سلول‌های عصبی در بخشی از مغز به نام توده‌ی سیاه بوجود می‌آید. سلول‌های دوپامینرژیک مسئول تولید دوپامین هستند. دوپامین یک ناقل عصبی است که به انتقال پیام‌های مغز برای کنترل و هماهنگی‌های حرکات بدن کمک می‌کند. دوپامین به توده‌ی سیاه، جسم مخطط و نواحی دیگر مغز امکان برقراری ارتباط را می‌دهد. اگر سلول‌های دوپامینرژیک آسیب ببینند تولید دوپامین کاهش یافته و پیام از این قسمت‌ها دچار مشکل می‌شود. از بین رفتن چهار پنجم از این سلول‌ها باعث ظاهر شدن نشانه‌ ها و علائم بیماری پارکینسون می‌شود. با کاهش میزان دوپامین این علائم شدیدتر می‌شوند.

تشخیص


این آزمایش‌ها ممکن است سفارش بشوند:

  • آزمایش خون: برای رد کردن احتمالات دیگر مانند میزان غیرعادی هورمون تیروئید یا مشکلات کبد.
  • MRI یا سی‌تی اسکن: برای بررسی علائم سکته یا تومور مغزی. اگر سکته یا تومور مغزی وجود نداشته باشد، MRI یا سی‌تی اسکن بیشتر بیماران مبتلا به پارکینسون عادی است.
  • PET (مقطع نگاری با نشر پوزیترون) این آزمایش تصویرنگاری قادر است تا گاهی‌اوقات کاهش دوپامین در مغز را تشخیص دهد. از آنجایی که اسکن PET پرهزینه است و در همه‌ی بیمارستان‌ها وجود ندارد نمی‌توان آن را گزینه‌ی در دسترسی به حساب آورد. PET یک تکنیک تصویر‌برداری بسیار تخصصی است که در آن از رادیواکتیو برای ایجاد تصاویر رنگی سه‌بعدی از مواد موجود در داخل بدن استفاده می‌شود. از طریق اسکن PET می‌توان اطلاعاتی راجع به شیمی بدن بدست آورد که در تصویر‌ برداری‌های دیگر وجود ندارد.

برای تشخیص، بیمار باید حداقل از چهار علامت مهم بیماری دوتای آنها را داشته باشد تا متخصص اعصاب بتواند صحت بیماری را بدرستی تایید کند. چهار علائم مهم بیماری شامل:

  • رعشه یا لرزش
  • برادیکینسیا (آرام شدن حرکت)
  • خشکی دستها، پاها و تنه
  • بی‌ثباتی وضعیت- مشکلات تعادل و احتمال افتادن

درمان


داروها

داروهای اصلی مورد استفاده برای پارکینسون شامل:

  • لوودوپا
  • آگونیست‌های دوپامین
  • آپومرفین
  • آنتاگونیست گلوتامات
  • آنتی کولینرژیک
  • بازدارنده‌های کاتکولو متیل ترانسفراز
  • بازدارنده‌های مونوآمین اکسیداز

تراپی‌ها

در کلینیک آکادمی راه‌هایی برای کمک به افراد مبتلا به پارکینسون وجود دارد. تراپیست‌های ما برای توصیه روش‌های درمان پارکینسون و تمرین‌های مورد نیاز به بیماران برای داشتن زندگی فعال و سالم آموزش دیده‌اند. آنها بخشی از گروهی هستند که وظیفشان کمک به شما در کنترل بهتر شرایط‌تان است. مهمترین روش‌های درمانی در لیست زیر آمده است:

  • کار درمانی
  • فیزیوتراپی
  • تحریک عمقی مغز
  • امواج فراصوت

می‌توانید در مورد هر کدام از این روش‌ها بیشتر بخوانید.

کار درمانی

کار درمانگر‌ها متخصصین سلامت هستند که به تمام مبتلایان پارکینسون در تمام رده‌های سنی کمک می‌کنند تا به انجام کارهای مورد علاقه‌شان مشغول شوند و استقلال خود را برای زمان بیشتری حفظ کنند. آنها درباره‌ی چگونگی مدیریت انجام کارهای روزانه، مهارت‌های شغلی و سرگرمی‌ها توصیه‌هایی به افراد می‌کنند. آنها همچنین در مورد چگونگی ساختن خانه و محل کارهایی که مناسب وضعیت بیماران است پیشنهاد‌هایی می‌دهند.

کار درمانی چگونه می‌تواند به بیماران کمک کند؟

اگر مبتلا به پارکینسون هستید با انجام امور روزمره مانند حمام کردن، لباس پوشیدن، خوردن، کار کردن و یاد‌گیری مشکلاتی دارید. یک کار درمانگر در کنترل این امور به شما کمک خواهد کرد.

  • راه‌های ساده‌تری را برای انجام کارهایی که با انجام آنها مشکل دارید به شما می‌دهند.
  • به شما در حفظ تفریح و سرگرمی‌تان کمک می‌کنند.
  • در پیدا کردن راه‌هایی برای اینکه بتوانید به کار خود ادامه دهید به شما کمک می‌کنند.
  • به شما کمک می‌کنند تا بتوانید با استفاده از مواردی مانند نرده‌ی مخصوص خانه‌ی خود را تبدیل به محل ایمن‌تری برای خود کنید.
  • ابزارها یا وسایل کمک حرکتی مخصوصی را به شما پیشنهاد می‌دهند.

کار درمانگرها به شما کمک می‌کنند تا علائم پارکینسون مانند کوفتگی، مشکلات برقراری ارتباط و اضطراب را کنترل کنید.

فیزیوتراپی

هنگامی که افراد در چنین شرایط بلند مدتی مانند بیماری پارکینسون قرار می‌گیرند، فیزیوتراپ‌ها با استفاده از تمرین‌هایی به حرکت کردن آنها کمک می‌کنند. اگر از فرد مبتلا به پارکینسون مراقبت می‌کنید حتما به یک فیزیوتراپ مراجعه کنید. آنها به شما کمک می‌کنند که علاوه بر مراقبت از فرد بیمار از خودتان هم به خوبی مراقبت کنید.

فیزیوتراپی چگونه می‌تواند به افراد مبتلا به پارکینسون کمک کند؟

فیزیوتراب برای پی‌بردن به چگونگی تاثیر پارکینسون بر فرد به معاینه‌ی او می‌پردازد. سپس در کنترل مشکلات و درمان پارکینسون به فرد کمک خواهد کرد.

  • تمرین‌هایی را برای افزایش توان ماهیچه‌ها و انعطاف‌پذیری به فرد می‌دهد.
  • به فرد کمک کرده تا تناسب اندام خود را حفظ کند.
  • در افزایش حفظ تعادل و جلوگیری از افتادن به فرد کمک می‌کند.
  • به کاهش درد کمک می‌کند.

تحریک عمقی مغز

 روشی جراحی برای درمان برخی از علائم ناتوان کننده‌ی عصبی است. بیشتر این موارد علائم حرکتی ناتوان کننده مانند رعشه، سختی عضلات، آرام حرکت کردن و مشکلات مربوط به راه رفتن است. همچنین از این روش برای درمان اختلال کشیدگی طبیعی عضلانی هم استفاده می‌شود. قبل از عمل، جراح اعصاب با استفاده از MRI و سی‌تی اسکن مکان دقیق جراحی در مغز را معلوم می‌کند. برخی از جراحان از ضبط میکروالکترود استفاده می‌کنند- سیم کوچکی که فعالیت سلول‌های عصبی در ناحیه مورد نظر را نظارت می‌کند تا بتوان محل دقیق فعالیت در مغز را برای جراحی شناسایی کرد. به طور کلی این محل‌ها شامل تالاموس، هسته‌ی زیرتالاموسی و پالیدوم پشتی می‌شوند. احتمال خون‌ریزی و عفونت در اثر قرار دادن محرک در این قسمت‌ها بسیار کم است.

امواج فراصوت

امواج متمرکز فراصوت روشی بدون نیاز به جراحی برای انجام فرآیند زخم زدن و بدون قرار دادن بیمار در معرض امواج مضر تابشی است. پزشک با استفاده از این روش به همراه هدایت تصویری پرتوی متمرکزی از انرژی صوتی را از جمجمه و مغز بیمار عبور می‌دهد تا به وسیله‌ی گرما بخش کوچکی از مغز را مسدود کند. بنابراین بدون آسیب به بافت‌های اطراف بافت مورد نظر را از بین می‌برد. پزشک با استفاده از MRI دماسنج در حین کار با امواج فراصوت قادر خواهد بود که موقعیت و میزان تخریب بافت حرارتی در زمان درست را کنترل کند.

آیا بیماری پارکینسون قابل پیشگیری است؟


دانشمندان براین باورند که علت بیماری پارکینسون شامل عوامل پیچیده‌ی ژنتیکی و قرار گرفتن در معرض عوامل محیطی مانند سموم، بیماری و آسیب روحی است . از آنجایی که علل دقیق این بیماری هنوز مشخص نشده است بیماری پارکینسون درحال حاضر قابل پیشگیری نمی‌باشد.