تنگی کانال نخاعی: درمان، علائم و علت

 با بالا رفتن سن ممکن است کانال نخاعی شما که در پشت ستون فقرات قرار دارد، بر اثر علل مختلفی، تنگ شود که این موضوع منجر به وضعیتی به نام " تنگی کانال نخاعی " می‌شود. روند تنگ شدن کانال نخاعی، یک روند تدریجی است و باعث می‌شود فضای موجود در اطرف طناب نخاعی و شاخه‌های عصبی رفته‌رفته کمتر شود. در صورتی که فضای داخل کانال نخاعی تنها به میزان کمی ‌کوچک شود، این موضوع موجب بروز هیچ دردی برای بیمار نمی‌شود. اما در صورتی که تنگی کانال زیاد باشد و به عصب‌ها فشار وارد شود، می‌تواند موجب درد پا، بی‌حسی، گزگز و مورمور پاها شود. در مواردی که درجه‌ی تنگی کانال نخاعی زیاد باشد، موجب ضعف رفتن پاها نیز می‌شود. با جراحی تنگی کانال نخاعی کمر میتوان به بهبود آن کمک کرد.

در این کلینیک، ما خدمات فوری ارزیابی ستون فقرات را ارائه کرده‌ایم که با برقراری ارتباط بین خدمات متخصصین کنترل درد و واحد فیزیوتراپی، تشخیص، تسکین درد و بهبود سریع مشکلات ستون فقرات شما، از جمله مشکل تنگی کانال نخاعی را تسریع می‌بخشد. برای درمان سریع و جلوگیری از پیشرفت ضایعات ستون فقرات خود، همین امروز با ما تماس بگیرید.

علت‌ها و دلایل


تنگی کانال نخاعی زمانی اتفاق می‌افتد که بر اثر عواملی مانند بیرون‌زدگی دیسک بین مهره‌ای، تشکیل زائده‌ی استخوانی بر اثر ابتلا به آرتروز ستون فقرات یا ضخیم شدن بافت‌های اطراف کانال نخاعی، فضای اطراف نخاع و شاخه‌های عصبی آن محدود شده و به عصب‌هایی که از کانال نخاعی عبور می‌کنند، فشار وارد شود.

علائم شایع تنگی کانال نخاعی


 شایع ترین علائم تنگی کانال نخاعی که معمولا در هنگام ایستادن یا راه رفتن بیمار بروز می‌کنند، عبارتند از:

  • درد
  • بی حسی
  • گزگز و مورمور شدن پاها

درد و بی‌حسی در پاها می‌تواند تا حدی باشد که مانع راه رفتن بیمار شود. همچنین ممکن است قوس موجود در کمر صاف شود و قسمت پایینی کمر صاف به نظر بیاید. به این خاطر که ما هنگام بالا رفتن از یک شیب، خودبه‌خود کمرمان را کمی ‌خم می‌کنیم، ممکن است علائم ناشی از تنگی کانال نخاعی هنگام بالا رفتن ار یک شیب کمتر و هنگام پایین آمدن از سراشیبی بیشتر باشند.

معمولا وقتی بیمار می‌نشیند یا کمر خود را خم می‌کند، درد او تسکین پیدا می‌کند. زمانی که تنگی کانال نخاعی بسیار شدید شود، علائم آن نیز مداوم و ثابت خواهند شد و تنگی کانال نخاعی می‌تواند به آسیب عصبی منجر شود.

تنگی کانال نخاعی معمولا در افراد مسن تر و افرادی که به آرتروز ستون فقرات مبتلا هستند بروز می‌کند. آسیب‌های شدید ستون فقرات نیز می‌تواند منجر به تنگی کانال نخاعی شود.

به طور کلی، علائم تنگی کانال نخاعی دارای مشخصه‌های زیر است:

  • این علائم به تدریج و به مرور زمان ایجاد می‌شوند و شدت می‌یابند.
  • درد ناشی از تنگی کانال نخاعی همیشگی و مداوم نیست و گاهی شدت می‌یابد و گاهی موقتا برطرف می‌شود.
  • علائم ناشی از تنگی کانال نخاعی با انجام فعالیت‌های به خصوصی ( مانند راه رفتن یا دوچرخه‌سواری در حالتی که سر رو به بالا است) یا در حالت‌های خاص قرارگیری بدن (مانند ایستادن با کمر صاف) شدیدتر می‌شوند.
  • این علائم با استراحت کردن و همچنین قرار گرفتن در حالت نشسته یا خم کردن کمر رو به جلو، تسکین پیدا می‌کنند.

سایر علائم تنگی کانال نخاعی

در صورتی که تنگی کانال نخاعی در قسمت پایینی (لومبار) ستون فقرات باشد، موجب درد پاها در هنگام راه رفتن می‌شود. البته در پاها در هنگام راه رفتن می‌تواند بر اثر نارسایی در گردش خون نیز ایجاد شود. در هر دوی این حالت‌ها، درد پاها بعد از استراحت کردن بر طرف می‌شود، با این تفاوت که درد پا که ناشی از نارسایی گردش خون است، درست بلافاصله بعد از توقف راه رفتن برطرف می‌شود اما درد پایی که ناشی از تنگی کانال نخاعی است، تنها زمانی برطرف می‌شود که بیمار بنشیند و برای چند دقیقه استراحت کند.

 در مواردی که شخص به تنگی کانال نخاعی مبتلاست، خم شدن به جلو و نشستن باعث می‌شود که رباط فلاووم کشیده شود و در نتیجه کانال نخاعی کمی‌ باز شود و درد پاها و سایر علائم موقتا برطرف شوند. اما در صورتی که بیمار بایستد و کمر خود را صاف کند، درد او مجددا بازخواهد گشت.

ممکن است درد پاها همراه با گزگز  و مورمور شدن پاها باشد، اما ضعف رفتن پاها از علائم نادر تنگی کانال نخاعی است.

تست‌های تشخیصی برای تنگی کانال نخاعی


پرکاربردترین آزمایشات تشخیصی برای علت تنگی کانال نخاعی کمر عبارتند از:

اشعه‌ی ایکس: عکسبرداری اشعه‌ی ایکس یک روش تشخیصی بدون درد است که در آن از اشعه‌ی رادیواکتیو برای عکسبرداری از استخوان‌ها استفاده می‌شود. تصاویر اشعه‌ی ایکس به خوبی استخوان‌ها را نشان می‌دهند اما بافت‌های نرم بدن را به وضوح نشان نمی‌دهند، بنابراین تصاویر اشعه‌ی ایکس برای تشخیص شکستگی استخوان، عفونت و تومور به کار می‌روند.

اسکن ام.آر.آی: در اسکن ام.آر.آی از امواج مغناطیسی یا رادیویی استفاده می‌شود. تصاویر اسکن ام.آر.آی به کمک کامپیوتر تولید می‌شوند. ام.آر.آی می‌تواند به لایه‌های مختلفی از ستون فقرات نفوذ کنند و مشکلاتی که در بافت‌های نرم مانند عصب‌ها یا لیگامنت‌ها وجود دارد را نیز نشان بدهند. این تست را می‌توان برای تشخیص کمبود آب در دیسک‌های بین مهره‌ای، هیپوترافی مفاصل فاست، تنگی کانال نخاعی و بیرون‌زدگی دیسک کمر به کار برد.

سی.تی اسکن: سی.تی اسکن روشی برای عکسبرداری است که هم مشابه با اسکن ام.آر.آی و هم مشابه با عکسبرداری اشعه‌ی ایکس است. در این روش بافت استخوانی و بافت نرم، به طور هم زمان نمایش داده می‌شود. تصاویر سی.تی اسکن به اندازه‌ی تصاویر اشعه‌ی ایکس و اسکن ام.آر.آی واضح نیست. برای آن که تصاویر سی.تی اسکن واضح‌تر باشند ممکن است این تست همراه با میلوگرام (تزریق ماده‌ی رنگی در اطراف ستون مهره‌ای) انجام شود. هم در اسکن ام.آر.آی و هم در سی.تی اسکن شما روی یک تخت دراز می‌کشید و این تخت وارد دستگاه عکسبرداری می‌شود.

میلوگرام: میلوگرام یک روش قدیمی‌تر برای بررسی طناب نخاعی و کانال نخاعی است. در این تست یک ماده‌ی مخصوص که در تصاویر اشعه‌ی ایکس دیده می‌شود، در اطراف طناب نخاعی تزریق می‌شود. با انجام این کار در هنگام گرفتن تصاویر اشعه‌ی ایکس، ماده‌ی تزریق شده، طناب نخاعی و شاخه‌های عصبی را مشخص می‌کند و بنابراین می‌توان مشکلات ناشی از برآمدگی دیسک یا زائده‌های استخوانی را تشخیص داد. در بسیاری از موارد، اسکن ام.آر.آی می‌تواند جایگزین تست میلوگرام و سی.تی اسکن باشد.

اسکن استخوان: اسکن استخوان بدین منظور انجام می‌شود که در صورت وجود مشکلی در بافت استخوانی ستون فقرات، این مشکل تشخیص داده شود. در این تست مقداری ماده رادیواکتیو در بدن بیمار تزریق می‌شودو سپس از بدن بیمار عکسبرداری اشعه‌ی ایکس انجام می‌شود. ماده‌ی تزریقی در بافت‌هایی که دچار بیماری خاصی هستند بیشتر جذب می‌شود و نقاطی از ستون فقرات که دارای مشکلی هستند، در تصاویر اشعه‌ی ایکس با رنگ تیره‌تری مشخص می‌شوند. تست اسکن استخوان در مواردی که پزشک نمی‌داند مشکل بیمار در کدام ناحیه از بافت استخوانی او قرار دارد، بسیار مفید است.

تست نوار عصب و عضله: در این تست نحوه‌ی عملکرد شاخه‌های عصبی که در ستون فقرات قرار دارند، بررسی می‌شود. درصورتی‌که سیگنال‌های الکتریکی غیرطبیعی از یکی از ماهیچه‌های مرتبط با شاخه‌های عصبی در ستون فقرات دریافت شود، مشخص خواهد شد که عصب مربوطه ملتهب شده است یا تحت فشار قرار گرفته است.

تست بلوک مفصل فاست: در این تست به ترتیب در مفاصل فاست (مفاصلی که در دو طرف پشت ستون فقرات قرار دارند) در ستون فقرات ماده‌ی بی‌حسی تزریق می‌شود. این ماده‌ی بی‌حسی می‌تواند لیدوکائین یا نواکائین (مشابه ماده‌ی بی‌حسی مورد استفاده در دندانپزشکی) باشد. در صورتی که بعد از تزریق ماده‌ی بی‌حسی در یکی از مفاصل فاست، درد شما به طورکلی برطرف شد، پزشک متوجه می‌شود که مشکل شما به همین مفصل مربوط می‌شود.

 تست‌های آزمایشگاهی: ممکن است برای تعیین مشکلاتی که در ناحیه ستون فقرات قرار ندارند ولی موجب درد در این ناحیه شده‌اند از برخی تست‌های آزمایشگاهی استفاده شود. برخی از این مشکلات عبارتند از: عفونت، سرطان و بیماری ورم مفاصل. پرکاربردترین تست آزمایشگاهی که بدین منظور انجام می‌شود، آزمایش نمونه‌ی خون است.

آزمایش مایع مغزی نخاعی: در این روش یک سوراخ کوچک در ناحیه کمر ایجاد می‌شود که به کانال نخاعی راه پیدا می‌کند. از طریق این سوراخ فشار داخلی کانال نخاعی اندازه‌گیری می‌شود و سپس مقدار کمی ‌از مایعی که در اطراف طناب نخاعی قرار دارد بیرون کشیده می‌شود و مورد آزمایش قرار می‌گیرد.

دیسکوگرام: دیسکوگرام یکی روش عکسبرداری از دیسک‌های بین مهره‌ای در ستون فقرات است که در آن از اشعه‌ی ایکس استفاده می‌شود. این تست بدین منظور انجام می‌شود که مشخص شود کدام یک از دیسک‌های بین مهره‌ای آسیب دیده‌اند و این که نیازی به انجام جراحی می‌باشد یا خیر.

درمان


درمان‌های پزشکی

  • مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای تسکین درد.
  • تزریق کورتیزون در کانال نخاعی برای بهبود موقتی درد.
  • انجام ورزش و فیزیوتراپی برای تقویت عضلات کمر و شکم و همچنین کشش این عضلات.

در صورتی که روش‌های درمانی فوق تاثیری در تسکین درد شما نداشتند و این مشکل حتی در توانایی انجام فعالیت‌های روزانه شما نیز اختلال ایجاد کرده است، لازم است برای درمان خود گزینه‌ی جراحی را مد نظر قرار دهید.

ورزش

تنظیم یک برنامه‌ی مناسب برای فیزیوتراپی و ورزش، جزیی از تقریبا تمامی‌ برنامه‌های درمانی برای تنگی کانال نخاعی است. هر چند ورزش‌های مخصوص درمان تنگی کانال نخاعی، به تنهایی موجب درمان کامل و قطعی این مشکل نمی‌شوند، اما بسیار مهم است که بیماران تا جای ممکن به فعالیت خود ادامه دهند و به علت کم‌تحرکی، بیش از پیش ناتوان نشوند.

به همین منظور ممکن است پزشک معالج شما یک برنامه‌ی فیزیوتراپی ویژه را برای شما تجویز کند. اکثر بیماران بعد از گذراندن یک دوره برنامه‌ی ویژه‌ی درمان با فیزیوتراپی، می‌توانند به برنامه‌ی تمرینی عادی خود بازگردند. کلیدی‌ترین نکته در انجام این تمرینات این است که با انجام تمرینات ساده، راحت و سبک شروع کنید و به تدریج قدرت و استقامت و میزان تحمل خود را بالا ببرید.

اصلاح فعالیت‌ها

معمولا از بیماران خواسته می‌شود که از انجام فعالیت‌هایی که علائم تنگی کانال نخاعی را تشدید می‌کند، پرهیز کنند. در مواردی که تنگی کانال نخاعی در ناحیه پایین کمر باشد، بیمار معمولا در حالت خمیده احساس راحتی بیشتری می‌کند. برای مثال در این مورد توصیه می‌شود که بیمار هنگام راه رفتن کمی ‌به جلو خم شود و یا مثلا به واکر یا چرخ سبد خرید خود به سمت جلو تکیه دهد، برای ورزش کردن به جای راه رفتن مثلا دوچرخه سواری کند و کمر خود را به سمت فرمان دوچرخه خم کند و به جای نشستن روی صندلی‌هایی با تکیه گاه صاف، از صندلی‌های راحتی استفاده کند.

درمان با جراحی

هدف از انجام جراحی برای درمان تنگی کانال نخاع این است که فشار وارده به طناب نخاعی یا عصب‌ها به طور دائمی ‌برداشته شود. انواع روش‌های جراحی عبارتند از:

  • لامینکتومی ‌(خارج کردن قسمتی از استخوانی به نام لامینا که بر روی عصب قرار گرفته)
  • فورامنوتومی (سوراخی که از آن ریشه‌های عصبی از داخل کانال نخاعی بیرون می‌آیند و فورامن نام دارد، گشاد می‌شود تا فشار از روی عصب برداشته شود)
  • اسپاینال فیوژن (ایجاد اتصال سفت و محکم بین دو یا چند مهره)